Brú na Bóinne

You are here:

An EalaÁn

Tá an ealaÁn ar cheann de na gnéithe is tábhachtaÁ a baineann leis na séadchomharthaÁ i nGleann na Bóinne. Tá roinnt den ealaÁn fÁoriontach ar fad: meascáin áille de bhÁseanna, muileataÁ, rachtáin, triantáin agus lÁnte comhthreomhara agus stuanna comhthreomhara. Tá ealaÁn dá leithéid le feiceáil go háirithe ar liaga a bhaineann le struchtúr na dtuamaÁ ach tá sÁ le feiceáil ar roinnt déantúsán freisin. Is i gCnóbha atá thart faoi 45% den ealaÁn ar fad is eol a bheith i dtuamaÁ na hÁ‰ireann agus beagnach 30% den ealaÁn mheigiliteach uile dá bhfuil san Eoraip.

  • Knowth kerbstone (sundial like carving)
  • Knowth kerbstone 5 (spiral in centre with crescents)
  • Knowth kerbstone 86 (two crescent shapes on the base of stone)
  • Knowth kerbstone 84 (multiple concentric circles)
  • Tri-spiral carving at Newgrange
  • Newgrange kerbstone 67 (lozenges & spirals)
  • Newgrange Kerbstone 52
  • Newgrange entrance stone & roof box
  • Decorated roof slab in right recess of Newgrange chamber

An TeicnÁc

Baineadh úsáid as dhá phrÁomhtheicnÁc agus an ealaÁn á cur ar na liaga — an greanadh agus an piocadh. Is éard a bhÁ i gceist leis an ngreanadh uirlis bhiorach a tharraingt ar an dromchla. Is é an piocadh an teicnÁc is mó as ar baineadh úsáid agus is éard a bhÁ i gceist leis sin bior géar a úsáid, a bhÁ déanta de bhreochloch nó de ghrianchloch is dócha, agus an uirlis sa láimh ag duine amhail is gur siséal nó pollaire a bhÁ inti agus Á á greadadh suas anuas ar an dromchla.

  • Raised sun symbol craving in Dowth South side chamber
  • Dowth kerbstone 51 with seven sun like carvings
  • Decorated orthostat in eastern chamber at Knowth
  • Decorated orthostat in western passage (a face like motif)
  • Decorated orthostat in western passage of Knowth
  • Lozenge motifs on orthostat in passage at Newgrange

An ealaÁn faoi cheilt

Tá na dearaÁ ar go leor de na liaga ar dhromchlaÁ atá ceilte anois. De bharr tochailtÁ, nochtadh gur snoÁodh go leor de na liaga ar a mbéal fúthu agus ar aghaidh na dtaobhanna a bhÁ casta isteach chun na gcarn. B’fhéidir nach mbÁodh tábhacht leis i gcónaÁ go mbeadh an dearadh ar fad le feiceáil ag an duine.  B’fhéidir go raibh an ealaÁn le feiceáil ag spioraid na marbh nó ag na déithe. B’fhéidir gur claochlaÁodh an liag ina liag iontach de bharr ghnÁomh na snoÁodóireachta agus an uair a bhÁ sé sin déanta, nár ghá a thuilleadh go mbeadh an ealaÁn le feiceáil. Cé gur snoÁodh go leor de na liaga sular cuireadh ina n-áit deiridh iad, is eol dúinn gur snoÁodh roinnt liag in situ (mar a bhfuil siad anois) m.sh. an liag isteach chuig SÁ an Bhrú. Is eol dúinn é seo toisc go dtagann deireadh leis an tsnoÁodóireacht ar sheanleibhéal na talún.

  • View of the passage of Newgrange from the chamber
  • Lozenge motifs on orthostat in passage at Newgrange

LéirmhÁniú

Cibé ciall a bhain leis an ealaÁn dar le lucht tógtha na séadchomharthaÁ, nÁ féidir linne ciall a bhaint astu a thuilleadh. Cuma cén chaoi a bhféachfaimid le hanailÁs a dhéanamh ar an ealaÁn nó le ciall a bhaint aisti, nÁ féidir linn Á a fheiceáil mar a chonaic ár sinsear Á 5000 bliain ó shin. 

TeoiricÁ

Is iomaÁ teoiric a bhÁ ag cuairteoirÁ chuig na láithreáin in imeacht na mblianta. Deir go leor daoine go mb’fhéidir gurb Á gluaiseacht na gréine agus na réalt atá i gceist le roinnt de chiorcail na mbÁseanna agus de na ciorcail chomhlárnacha, a léirÁonn gurbh iontach le daoine an tráth sin an t-athrú a thagadh ar an saol de réir mar a d'imigh na séasúir, chomh maith leis an mbealach a bhain na timthriallta sin lena saol féin. Teoiric eile atá ann is ea gur léarscáileanna atá sna dearaÁ atá snoite ar na liaga: léarscáileanna den cheantar, léarscáileanna den saol eile, léarscáileanna de na réaltaÁ. Ceapann go leor daoine gur Áomhánna atá ann a chonaic na draoithe agus drugaÁ bréagchéadfaÁochta á n-úsáid acu i rith deasghnátha.  I measc na moltaÁ eile bhÁ an teoiric gur úsáideadh na liaga snoite mar ghairis mhachnaimh nó go léirÁonn siad lÁnte ceoil nó fuinnimh. 

Le haghaidh tuilleadh eolais, léigh an bhileog eolais faoin EalaÁn sna TuamaÁ atá i rannóg na nAcmhainnÁ Oideachais.