Ceanglais maidir le Láithreán a Ainmniú do Phróiseas an Liosta Oidhreachta Domhanda

BreithnÁonn UNESCO láithreáin mhaoine oidhreachta nádúrtha agus cultúir lena n-inscrÁobh i gcás go meastar go mbaineann 'Sárluach UilÁoch' leo .i. go bhfuil acu.
Caithfear cás mionsonraithe a ullmhú le haghaidh láithreán a ainmneofar, lena leagfar amach go soiléir an "sárluach uilÁoch" a bhaineann leis. Caithfear cáipéisÁ a chur isteach freisin maidir le stair aon oibreacha le fÁordheimhneacht an láithreáin a leagan amach. Caithfear a léiriú go bhfuil Plean BainistÁochta cuimsitheach chomh maith le cosaintÁ faoi reachtaÁocht i bhfeidhm don láithreán. Breathnaigh ar www.unesco.org le haghaidh tuilleadh eolais.

Critéir maidir leis an Sárluach UilÁoch

Meastar go mbaineann Sárluach UilÁoch le maoin i gcás go gcomhlÁonann sÁ ceann amháin nó nÁos mó de na deich gcritéar, de réir Alt 77 de na 'TreoirlÁnte Oibriúcháin le haghaidh an Coinbhinsiún maidir leis an Oidhreacht Dhomhanda a Chur i nGnÁomh':

1. caithfidh sÁ fianaise ar leith a thabhairt ar thraidisiún cultúir/shibhialtacht atá ar marthain nó imithe i léig
2. caithfidh gur saothar máistreachtra Á lena léirÁtear sáréirim chruthaitheach an duine;
3. caithfidh go léirÁonn sÁ idirmhalartú tábhachtach de luachanna an duine, thar thréimhse ama nó laistigh de limistéar cultúir den domhan, maidir le forbairtÁ ó thaobh na hailtireachta nó na teicneolaÁochta, ealaÁona na séadchomharthaÁ, na pleanála baile nó na dearthóireachta tÁrdhreacha;
4. caithfidh gur sárshampla Á de chineál foirgnimh, cineál coimpléasc ailtireachta nó teicneolaÁochta nó cineál tÁrdhreacha lena léirÁtear staid(eanna) suntasach(a) i stair an chine dhaonna
5. caithfidh gur sárshampla Á de lonnaÁocht thraidisiúnta an duine, d'úsáid thraidisiúnta talún, nó d'úsáid thraidisiúnta farraige lena léirÁtear cultúr (nó cultúir), nó idirghnÁomhaÁocht an duine leis an gcomhshaol go háirithe i gcás go bhfuil an láithreán tagtha chun bheith leochaileach mar gheall ar thionchar athruithe do-aisiompaithe;
6. caithfidh go bhfuil sÁ bainteach go dÁreach nó ar bhealach infheicthe le himeachtaÁ nó le traidisiúin bheo, le smaointe, nó le creidimh, le saothair ealaÁne agus litrÁochta lena mbaineann sárshuntas uilÁoch. (Measann an Coiste go mb’fhearr go n-úsáidfÁ an critéar seo i gcomhar le critéir eile)
7. caithfidh go bhfuil sárfheiniméin nádúrtha ann nó limistéir lena mbaineann sáráilleacht agus tábhacht nádúrtha eisceachtúil;
8. caithfidh gur sárshampla Á lena léirÁtear céimeanna móra de stair na cruinne, lena n-áirÁtear taifead an tsaoil, próisis shuntasacha leanúnacha geolaÁochta ó thaobh mar a tháinig tÁrghnéithe chun cinn, nó gnéithe suntasacha geomorfacha nó fiseagrafacha;
9. caithfidh gur sárshampla Á lena léirÁtear próisis shuntasacha leanúnacha éiceolaÁochta agus bitheolaÁochta in éabhlóid agus i bhforbairt éiceachóras agus pobal plandaÁ agus ainmhithe talún, fionnuisce, cois cósta agus muirÁ;
10. caithfidh go bhfuil na gnáthóga nádúrtha is tábhachtaÁ agus is suntasaÁ iontu leis an éagsúlacht bitheolaÁochta a chaomhnú in situ, lena n-áirÁtear na gnáthóga sin ina bhfuil speicis atá faoi bhagairt agus lena mbaineann sárluach uilÁoch ó thaobh na heolaÁochta nó cúrsaÁ caomhnúcháin. Cliceáil anseo le haghaidh TreoirlÁnte Oibriúcháin UNESCO  www.unesco.org

Iomláine agus/nó FÁordheimhneacht

Sa chaoi go measfar go mbaineann sárluach uilÁoch le maoin, caithfear na coinnÁollacha maidir le hiomláine agus/nó fÁordheimhneacht a chomhlÁonadh der Dhoiciméad Nara maidir leis an bhFÁordheimhneacht. Tá an Fhoireann Chigireachta an-dian maidir leis an gceanglas sin. Le haghaidh láithreán cultúir, is éard a bheadh i gceist leis léiriú soiléir, a dtabharfaÁ bunús leis go neamhspleách, ar an mbonn cirt a bhÁ le haon ‘idirghabháil’ a rinneadh trÁd an láithreán a chaomhnú/a athchóiriú nó a oiriúnú, mar shampla. Á“ thaobh láithreán nádúrtha, is ceisteanna ó thaobh mar a chuir an duine isteach orthu a bhÁonn i gceist de ghnáth m.sh. forbairt, turasóireacht, truailliú, speicis andúchasacha, srl.

Cosaint agus Bainistiú

Caithfidh leorchórais cosanta agus bainistÁochta a bheith i bhfeidhm lena chinntiú go gcoinneofar maoin slán. BÁonn caighdeáin fÁorard riachtanach maidir leis sin. BreathnaÁonn an Fhoireann Chigireachta go grinn ar na nithe seo a leanas: an creat dlÁthiúil, an t-ainmniúchán, an úinéireacht, acmhainnÁ a thiomnófar, an fhealsúnacht bainistÁochta, éifeachtacht na mbeart ar an láthair agus bealaÁ rochtana don phobal. Breathnaigh ar na Pleananna BainistÁochta do Láithreáin Oidhreachta Domhanda na hÁ‰ireann.

Próiseas le Láithreán a InscrÁobh

Tógann an próiseas ainmniúcháin 1.5 bliain i gcoitinne. Is é an Roinn EalaÁon, Oidhreachta agus Gaeltachta an PáirtÁ Stáit atá freagrach as láithreáin a ainmniú do UNESCO don Liosta Oidhreachta Domhanda. 

Nuair a chláraÁtear an t-ainmniúchán, déanfaidh comhlachtaÁ comhairleacha a mheas cé acu an mbaineann sárluach uilÁoch leis na maoine a ainmnÁodh.  Déanann ICOMOS láithreáin oidhreachta cultúir ainmnithe a mheas agus déanann IUCN (An tAontas Idirnáisiúnta ar son AcmhainnÁ Dúlra agus Nádúrtha a Chaomhnú) láithreáin Oidhreachta Nádúrtha ainmnithe a mheas. 

• CáipéisÁ maidir le hainmniúchán Bhrú na Bóinne
• CáipéisÁ maidir le hainmniúchán Sceilg MhichÁl
• Achoimre UNESCO ar cháipéisÁ le haghaidh ainmniúcháin

Is é An Coiste Oidhreachta Domhanda a chinneann cé acu ar chóir maoin a inscrÁobh ar an Liosta Oidhreachta Domhanda, faoi threoir ó na ComhlachtaÁ Comhairleacha. Agus cinneadh á dhéanamh maidir le maoin a inscrÁobh ar an Liosta Oidhreachta Domhanda, glacann an Coiste Ráiteas maidir leis an Sárluach UilÁoch arb é atá ann achoimre ar an measúnacht agus ar na gnÁomhartha mar an phrÁomháis tagartha leis an maoin a chosaint agus a bhainistiú amach anseo.