Tírdhreach Tuamaí Pasáiste Shligigh
Tír na gCarn
Faoi
Sainmhínítear Tírdhreach Tuamaí Pasáiste Shligigh (TTPS) go topagrafach trí thimpeallacht éagsúil in iarthuaisceart na hÉireann, ó bharra cnoic feiceálacha go talamh feirme dhroimneach íseal, agus ó chósta garbh an Atlantaigh go lochanna intíre. Tá thart ar nócha cúig láithreán tuama pasáiste meigiliteach atá idirnasctha go dian agus cruacha ime neamhbhearnaithe i dtimpeallachtaí topagrafacha atá drámatúil go minic ann. Ábhar iontais é go bhfuil go leor de na séadchomharthaí, go háirithe iad siúd le cruacha ime (clúdaigh chloiche), slán go hiomlán agus dá bhrí sin i riocht caomhnaithe den scoth. Do chuairteoir, is tírdhreach an-‘láithreach’ é seo, a éilíonn agus a mheallann rannpháirtíocht freisin.
I measc na bpríomhshuíomh tá an Cheathrú Mhór, Cnoc na Riabh, agus an Cheathrú Chaol. Ag réiteach níos mó, is féidir breathnú ar TTPS mar 22 comhpháirt beartaithe de mhéideanna éagsúla. Níl na ceantair seo tadhlach lena chéile, ach tá siad ceangailte trí ingearchló, trí radharc, agus ag na cruacha ime ar a mullaí. Baineadh úsáid as tógáil tuamaí pasáiste chun na cineálacha talún seo, a bhí i bhfad i gcéin óna chéile go minic, a tharraingt le chéile; na cruacha ime ag gníomhú mar rabhcháin ar fud an tírdhreacha. Rinne pobail neoiliteacha a struchtúir dheasghnátha a chomhtháthú d’aon ghnó leis na foirmeacha talún nádúrtha seo ionas gur chuir an topagrafaíocht le heispéireas deasghnátha, infheictheacht nó siombalachas na hailtireachta.
Suíomh Oidhreachta Domhanda.
Gailearaí
Léarscáil
- Cnoc na Riabh, Contae Shligigh, Éire [ITM: 562564 834587]
- Reilig Mheigiliteach na Ceathrún Móire, Contae Shligigh, Éire [ITM: 566204 833453]
- Cnoc na gCarn, Sligeach, Éire [ITM: 570656 834153]
- Tuamaí pasáiste na Ceathrún Caoile, Contae Shligigh, Éire [ITM: 574893 811397]
Sár-Luach Uilíoch Féideartha
Bonn Cirt
Is léiriú é séadchomharthacht neoiliteach ar athrú cultúrtha urghnách tar éis gur tugadh saolréanna talmhaíochta isteach san Eoraip. Tá Tírdhreach Tuamaí Pasáiste Shligigh, a bunaíodh idir cúig agus sé mhíle bliain ó shin, ar cheann de na léirithe is fearr atá caomhnaithe ar fud an domhain de thírdhreach a athraíodh agus a athshamhlaíodh go mór trí shéadchomharthaí meigiliteacha a thógáil agus a shuíomh go comhfhiosach.
Léirítear tábhacht TTPS a thuilleadh le réise chróineolaíoch na dtuamaí pasáiste seo. Bunaíodh na cromleaca réasúnta simplí le séadchomharthaí ciorcail bollán, go príomha ag an gCeathrú Mhór, láithreacht séadchomharthachta cloiche sa cheantar go luath sa cheathrú mílaois RCR. Leanann tuamaí pasáiste atá clúdaithe le cruacha ime, i raon níos leithne suíomh, trí úsáid ghníomhach a bhaint as an topagrafaíocht, mar aon le scála méadaitheach, chun an tírdhreach a cheangal le chéile. Is é tógáil roinnt cruacha ime ábhalmhóra ag láithreacha criticiúla an chéim mhór dheireanach i gcruthú an tírdhreacha ollmhóir seo.
Le comhtháthú aeistéitiúil agus coincheapúil na séadchomharthaí sin, thar thopagrafaíocht áitiúil éagsúil, cothaíodh idirphlé marthanach idir an ailtireacht agus an tírdhreach. Níos mó agus níos mó, rinneadh na séadchomharthaí a chumasc go comhfhiosach agus go gníomhach leis an topagrafaíocht fhisiceach ina bhfuil siad lonnaithe. Mar cheann de na tírdhreacha séadchomharthaí réamhstairiúla is fearr atá caomhnaithe agus is dlúithe san Eoraip, tá fianaise eisceachtúil ag tuamaí pasáiste Shligigh ar radharc domhanda na ndaoine Neoiliteacha, agus ar a gcumas ailtireacht deasghnátha a úsáid chun limistéar mór geografach a athrú de réir a gcreideamh agus a meon spioradálta.
Critéar (iii): Is sampla iontach é Tírdhreach Tuamaí Pasáiste Shligigh de shéadchomharthaíocht Neoiliteach a chruthú agus a fhorbairt laistigh de réigiún sainithe thar mhílaois. Le leibhéal eisceachtúil caomhnaithe ar shéadchomharthaí agus ar thírdhreach araon, agus é á spreagadh ag riachtanais shóisialta agus deasghnátha a bhí ag teacht chun cinn, tá an mhaoin ainmnithe fhéideartha ar cheann de na tírdhreacha séadchomharthaí réamhstairiúla is fearr a chaomhnaítear agus is dlúithe san Eoraip. Tugann a mharthanas fianaise eisceachtúil ar radharc domhanda agus ar chreidimh sochaithe Neoiliteacha agus tógálaithe tuamaí meigiliteacha iarthuaisceart na hEorpa.
Critéar (iv): Thar an gceathrú mílaois thóg pobail neoiliteacha RCR i Sligeach tuamaí pasáiste de chineálacha éagsúla agus scála méadaitheach. Bhain na séadchomharthaí seo úsáid ghníomhach as an topagrafaíocht áitiúil chun láithreacht a bhunú agus nascacht tírdhreacha a chruthú thar achair mhóra. Léiríonn a seicheamh moirfeolaíoch agus croineolaíoch forbairt leanúnach na hailtireachta deasghnátha seo agus a ról sa tírdhreach, inar nascadh limistéar geografach mór i ndeireadh na dála de réir a gcreideamh agus a radharc domhanda. Tríd an idirphlé a d’eascair as sin idir topagrafaíocht agus séadchomharthaí, rinneadh an tírdhreach a chlaochlú go fisiciúil agus go siombalach. Caomhnaítear príomhghnéithe an tírdhreacha deasghnátha seo fós, rud a léiríonn céim ríthábhachtach i scéal an duine.
Barántúlacht agus Sláine
Tá barántúlacht TTPS iontach do thírdhreach iarsma Neoiliteach, rud a sholáthraíonn marthanas den scoth de na comhpháirteanna agus a séadchomharthaí i dtreo dheireadh an cheathrú mílaois RCR.
Saintréith de thopagrafaíocht TTPS is ea iomairí drámatúla aolchloiche agus gleannta doimhne ag an gCeathrú Chaol agus ag an gCéis, raon garbh meiteamorfach Shliabh Gamh agus cnoic chothroma aolchloiche Chúil Iorra, ar úsáideadh gach ceann acu ar bhealaí éagsúla go gníomhach le haghaidh shuíomh na dtuamaí pasáiste. Bhí go leor de na séadchomharthaí suite go comhfhiosach chun seasamh amach ar an spéirlíne, le feiceáil i bhfad ó bhaile, agus chun idirfheiceálacht a chur ar fáil idir cuid de na comhpháirteanna – gréasán idirnascachta a chruthú ar fud limistéar mór, atá gan athrú den chuid is mó sa lá atá inniu ann.
Is léiriú maith é líon na dtuamaí pasáiste sa tírdhreach inniu ar an staid ag deireadh na tréimhse Neoilití. Léiríonn castacht agus scála éagsúil na séadchomharthaí an comhthéacs deasghnátha atá ag teacht chun cinn laistigh de TTPS le linn an cheathrú mílaois RCR. Chuir scála mór cuid de na cruacha ime, suas le 60 m ar trastomhas, mar aon lena suímh ar bharr cnoic de ghnáth, lena gcosaint.
